2002-йилнинг 25 апрелида Қозоғистон расман УЕФАнинг 52-аъзосига айланган ва Осиё футбол конфедерацияси (ОФК) шафелигидаги фаолиятини якунлаган эди. Sports.kz нашри Қозоғистоннинг УЕФАга ўтиши 24 йил ичида мамлакат футболига нима берганини таҳлил қилди.

Қозоғистон футболининг тақдирини ва унинг келгуси ривожланиш йўлини белгилаб берган ушбу бурилиш нуқтасидан буён 24 йил ўтди. Ўшанда Европани танлаш — рақобатнинг кескин ошиши ҳисобига катта ўсишга эришиш дея баҳоланган эди. Бироқ шунча вақт ўтганига қарамай, Қозоғистон терма жамоасининг натижалари деярли ўзгармади.

Қозоғистон УЕФА шафелигида Жаҳон чемпионати учун олтита ва Европа чемпионати учун бешта саралаш босқичида иштирок этди, бироқ бирор марта ҳам турнирларнинг финал босқичига йўлланмани қўлга киритишни уддалай олмади. Тарихдаги энг яхши натижа Евро—2024 саралашида қайд этилди: Магомед Адиев шогирдлари 10 ўйинда 18 очко жамғариб, якунда тўртинчи ўринни эгаллади. Умумий манзарага қаралса, Қозоғистон саралаш баҳсларини асосан сўнгги ёки охиридан битта олдинги поғоналарда якунлаб, турнирга чиқиш имкониятини бир неча тур қолгандаёқ йўқотган.

Терма жамоанинг ривожланишини FIFA рейтингидаги ўрнига қараб ҳам баҳолаш мумкин. 2002-йилда жамоа 120-ўринда эди, бугунги кунда эса улар 110-поғонани эгаллаб турибди. Ўсиш даражасини FIFA рейтинги ҳам кўрсатиб турибди: 2002-йилда мамлакат 120-ўринда эди, бугун эса 110-поғонага банд этган холос. Гарчи 2016-йилда жамоа 86-ўрингача кўтарилиб, кичик ўсишни амалга оширган бўлса-да, бу чорак аср олдинги кутилмалар олдида жуда паст кўрсаткичдир.

Албатта, конфедерациянинг алмашиши миллий жамоанинг дунё майдонида деярли ўсмаганига ягона ва асосий омил эмас. Бунга кўп жиҳатдан сифатли футбол инфратузилмасининг йўқлиги, ички чемпионат даражаси, федерациянинг баъзан мантиқсиз қарорлари ҳам сабаб бўлди. Шу билан бирга, Қозоғистоннинг қаршисида ўз юришини ОФКда давом эттирган Ўзбекистон каби ажойиб мисол бор.

Собиқ Иттифоқ парчаланганидан сўнг Қозоғистон ҳам, Ўзбекистон ҳам Осиё конфедерациясига аъзо бўлган эди. Қизиғи шундаки, 1996-йилда Ўзбекистон FIFA рейтингида 119-ўринда эди. Ушбу минтақадаги рақобат даражасидан келиб чиқиб, “оқ бўрилар” ҳар бир Осиё Кубогига йўлланма олди ва тўрт марта чорак финалгача етиб борди, аммо Жаҳон чемпионатларига чиқа олмади. Бу сафар эса Ўзбекистон тарихий натижага эришиб, АҚШ, Канада ва Мексика мезбонлик қиладиган ЖЧ—2026 турнирига тўғридан-тўғри йўлланмани қўлга киритди.

Агар Қозоғистон Осиё конфедерациясида қолганида, бугун аллақачон Жаҳон чемпионатида дебют қилган бўларди, деган тахминлар тез-тез қулоққа чалинади. Европадаги кучли рақобат туфайли эса жамоа ҳатто қитъа биринчилигига ҳам йўлланма ололмаяпти. Аммо таркибларни объектив солиштирганда, Ўзбекистоннинг бир неча футболчиси Европанинг топ-5 лигаларида бир неча мавсумдан буён ўйнамоқда, Қозоғистонда эса бундайлар ҳали йўқ. Яъни, Ўзбекистон клублари Еврокубокларда қатнашмаса-да, уларнинг футболчилари ҳар йили энг кучли терма жамоаларга қарши ўйнайдиган қозоғистонликларга қараганда Европада кўпроқ таниқлироқ.

Агар УЕФАга аъзоликни клублар даражасидаги натижалардан келиб чиқиб гапирсак, бу ерда натижалар ижобийроқ. “Остона” ва “Қайрат” Чемпионлар Лигасининг гуруҳ босқичида ўйнашга, дунё грандларини Қозоғистонга олиб келишга улгурди. Осиёда тўп сураётган Ўзбекистон клублари учун бундай имконият ҳозирча мавжуд эмас. Бу Қозоғистон учун маркетинг ва футбол тарғиботи нуқтайи назаридан — катта ютуқ, бироқ реал ўсиш ва тараққиёт ҳақида гап кетганда, вазият унчалик ҳам қувонарли эмас. Ўтган 24 йил давомида қозоқ клублари Европа қитъаси клублар даражасидаги энг нуфузли турнир — Чемпионлар Лигасига атиги икки бор йўлланма олди. Аммо бу ютуқлар ҳам қозоқ футболи тарбияланувчилари эмас, балки ҳар мавсумда алмашиб турадиган ‘ёлланма’ легионерлар кучи билан қўлга киритилган. Маҳаллий футбол тарбияланувчилари эса катта саҳнадан четда қолиб кетаверди.

Ўзбекистон клублари эса Осиё Чемпионлар Лигасида иштирок этишади, бу турнирга дунёда эътибор анча кам. Саудия Арабистонига катта пуллар кириб келиши билан ушбу турнирнинг нуфузи ошган бўлса-да, у барибир Европа Чемпионлар Лигасига яқин ҳам келолмайди.

Якунда шуни айтиш мумкинки, Қозоғистоннинг УЕФАга ўтиш натижалари кутилганидан анча паст. Ҳозирча Қозоғистон терма жамоаси Жаҳон чемпионати йўлланмасига яқин келгани ҳам йўқ. Евро саралашларидаги кўплаб уринишлардан эса фақат бир мартагина мақсадга жуда яқин келди. Объектив айтганда, миллий жамоа даражаси ҳам, халқаро майдонда легионерлар ёрдамида камдан-кам муваффақиятга эришаётган клублар ҳолати ҳам ҳозирча бошқа Европа мамлакатларидан анча ортда. Аъзо бўлиш вақтида чорак асрдан кейин анча улкан натижалар кутилган эди, бироқ турли омиллар йиғиндиси Қозоғистон футболига тўлиқ ривожланиш имконини бермади.